संसारकै सबै भन्दा ठुलो नउड्ने तर छिटो दौडने पंक्षी हो।

अष्ट्रिच करिब ७० कि.मी. प्रति घण्टाको दरले दौडन्छ ।

घाँस तथा झाडी बुट्यान भएको खुला क्षेत्र र गर्मी हावापानी अष्ट्रिच पालनको लागि उपयुक्त हुन्छ ।

 बिशेष गरिकन अष्ट्रिच मासुको लागि पालिन्छ ।

२०६५ सालमा रुपन्देहीको गंगोलियामा स्थापित अष्ट्रिच नेपाल प्रा. लि. नै नेपालको पहिलो अष्ट्रिच फार्म हो।

रुपन्देहीको सुर्यपुरा, दाङ्गको विजौरिया र झापा जिल्लामा अष्ट्रिच फार्महरु शुरु भै सकेको छ ।

अष्ट्रिच नेपाल प्रा.लि., गंगोलिया, रुपन्देहीले हुर्काएको चल्ला विक्री वितरण गर्दछ ।

करिब ३ महिना उमेरको चल्लालाई प्रति चल्ला रु. ७०,०००।०० मा बिक्री गर्दछ ।

हो, अष्ट्रिचको मासुमा बोसो ३ प्रतिशत मात्र हुने र कोलेस्ट्रोल नहुने भएकोले मुटुको समस्या हुनेहरुको लागि ज्यादै उपयुक्त मानिन्छ ।

हाड सहितको मासु प्रति के.जी. रु. १२००।०० देखि रु. १५००।०० र हाड बिनाको मासु रु. २०००।०० देखि रु. २५००।०० सम्ममा विक्री वितरण हुने गरेको पाईन्छ ।

सरदर १८ महिनाको उमेर भए पछि अष्ट्रिचलाई मासुको लागि प्रयोग गर्न सकिन्छ ।

किनकि अष्ट्रिचको मासु बाहेक फुल, छाला, प्वांख, बोसो तथा हड्डी पनि विभिन्न कार्यको लागि प्रयोगमा आउँछ ।

अष्ट्रिचको छाला धेरै राम्रो र बलियो मानिन्छ र यसबाट झोला, सुट्केस, जुत्ता, जस्ता सामग्री बनाउनमा प्रयोग गरिन्छ ।

अष्ट्रिचको प्वांखबाट बनेको सामग्रीहरुलार्ई इलेक्ट्रोनिक सामानहरुको मसिनो धुलो टिप्ने कार्यमा प्रयोग गरिन्छ भने महिलाहरुको टोपी र लुगाहरु बनाउनमा पनि प्रयोग हुन्छ ।

नेपालका अष्ट्रिच पालकहरुले रु. ८,००० देखि १०,००० सम्ममा बिक्री गरेको पाईन्छ ।

अष्ट्रिचको बोसो छालाको हेरचाह गर्ने औषधि निर्माणमा प्रयोग गरिन्छ भने यसलाई पनि प्रति के.जी. रु. १०,००० सम्ममा बिक्री गरेको पाईन्छ ।

अष्ट्रिचको हड्डीबाट घर सजावटको विभिन्न सामग्रीहरु बनाईन्छ ।

वयस्क अष्ट्रिचको जिवित शारिरीक तौल सरदर ६० देखि १३० के.जी.सम्म हुन्छ ।

करिब ३ देखि ४ महिनाको उमेरमा नै अष्ट्रिच लगभग ३५ देखि ४० के.जी. तौलसम्म हुन्छ ।

करिब २ देखि ४ बर्षो उमेरको भए पछि प्रजनन् योग्य मानिन्छ तर पोथी अष्ट्रिच ६ महिना अगाडी नै पनि प्रजनन् योग्य हुन सक्छ ।

करिब ३ बर्षको उमेर भए पछि अष्ट्रिचले उत्पादन दिन शुरु गर्दछ ।

सरदर २ देखि ३ पोथीको लागि एक भालेको व्यवस्था गर्नु पर्दछ ।

एउटा अष्ट्रिचले एक वर्षमा सरदर ४० देखि ८० गोटासम्म फुल पार्दछ ।

अष्ट्रिचले एक वा दुई दिन विराएर फुल पार्दछ ।

अष्ट्रिचले एक बर्षमा करिब ८ महिना फुल पार्दछ भने प्रायः श्रावण, भाद्र, आश्विन र कार्तिक महिनाहरुमा फुल पार्दैन ।

अष्ट्रिचको फुलको रंग सेतो र एउटाको तौल १ देखि ३ के.जी. सम्मको हुन्छ र यो भनेको सामान्य कुखुराको फुल भन्दा २४ गुणा ठुलो हो।

हो, सजावटको लागि मानिसले रु. ५०० मा एउटा अण्डाको बोक्रा किन्ने गरेको पाईन्छ ।

सामान्यतया १० देखि १२ गोटासम्म फुल ओथार्छ ।

ओथारो अवधि सरदर ४२ दिनको हुन्छ ।

पोथी दिनमा ओथारो बस्छ भने भाले राती ओथारो बस्छ ।

भाले ६ देखि ९ फिट र पोथी ५ देखि ६ फिटसम्म अग्लो हुन्छ ।

अष्ट्रिचले १६ देखि १८ महिनासम्ममा आफ्नो उँचाई प्राप्त गर्दछ ।

सजिलै सकिन्छ, किनकि भाले अष्ट्रिचको शरिरको प्वांख कालो र पखेटाको टुप्पामा सेतो रंग हुन्छ भने पोथी हल्का खैरो रंगको हुन्छ ।

सरदर ५० देखि ७५ बर्षम्म बाँच्न सक्छ (जंगली अवस्थामा रहेको अष्ट्रिच कम बाँच्दछ ।

अष्ट्रिचबाट लगभग ३० देखि ४० बर्षसम्म उत्पादन लिन सकिन्छ ।

अष्ट्रिचलाई अन्न दाना, हरियो घाँस र सुख्खा घाँस पनि खुवाउन सकिन्छ । दानासाथ सिपीको टुक्रा र साना ढुङ्गाको टुक्रा खुवाउने व्यवस्था गर्नु पर्दछ ।

३ देखि ८ हप्ता उमेरका चल्लाहरुलाई स्टार्टर दानाको साथै हरियो बर्सिम घाँस र साना ढुङ्गाको टुक्रा खुवाउने व्यवस्था गर्नु पर्दछ ।

९ देखि ४२ हप्ता उमेरका चल्लाहरुलाई ग्रोवर दानाको साथै हरियो बर्सिम घाँस र साना ढुङ्गाको टुक्रा खुवाउने व्यवस्था गर्नु पर्दछ ।

अष्ट्रिचलाई ४२ हप्ता पछि फिनिसर दानाको साथै हरियो बर्सिम घाँस र सिपीको टुक्रा र साना ढुङ्गाको टुक्रा खुवाउने व्यवस्था गर्नु पर्दछ ।

करिब १ बर्षको अष्ट्रिचलाई मकै, गहुँ, चोकर आदि मिलाएर बनाएको दाना दैनिक ३ देखि ४ के.जी.सम्म खुवाउनु पर्दछ ।

हरियो घाँसपात जस्तै बर्रसिम, जोईण्ट भेच आदि १ देखि २ के.जी. खुवाउन सकिन्छ भने हरियो घाँससंगै सुख्खा पराल पनि मिसाएर खुवाउने गरेको पाईन्छ ।

बयस्क अष्ट्रिचलाई दैनिक करिब ३ देखि ४ लिटरका दरले पानी दिनु पर्दछ ।

अष्ट्रिचलाई परजिवी, ढुसी, जिवाणु र विषाणुबाट विभिन्न रोग लाग्ने भएता पनि अष्ट्रिच आफैमा रोग सहन शक्ति बढी हुने भएकोले खासै रोगको समस्या देखिन्दैन ।

अष्ट्रिच फार्म स्थापनाको लागि मानिस बसेको बस्तीबाट कम्तिमा १०० मिटर र मुल सडकबाट कम्तिमा पनि २०० मिटर टाढा खुल्ला स्थान छनौट गर्नु पर्दछ ।

फार्ममा काम गर्ने कामदारहरुको सरसफाईमा ध्यान दिने, जो सुकैलाई फार्ममा पस्न नदिने र फार्मको प्रवेशद्वारमा फुटवाथ राख्ने वा फार्म प्रवेश गर्दा निःसंक्रमणको व्यवस्था मिलाउनु पर्दछ ।

नेपाल सरकारले निर्जीवन बीमा कम्पनीहरु मार्फ अष्ट्रिचको पनि बीमा गर्न पाउने सुविधा शुरु गरेको छ ।

एन.एल.जी. इन्सुरेन्स कम्पनी, शिखर इन्सुरेन्स कम्पनी, लुम्बिनी इन्सुरेन्स कम्पनी, सगरमाथा इन्सुरेन्स कम्पनी लगायत लगभग १७ निर्जीवन बीमा कम्पनीहरुबाट यो सुविधा प्राप्त गर्न सकिन्छ ।

बीमा गर्दा बीमा कम्पनीलाई तिर्नु पर्ने प्रिमियम रकमको ७५ प्रतिशत रकम सरकारले किसानलाई अनुदान दिन्छ ।

आवश्यक प्राविधिक सेवा सुविधाहरु र जानकारी प्राप्तीको लागि जिल्ला स्थित भेटेरिनरी अस्पताल तथा पशु सेवा विज्ञ केन्द्र वा केन्द्रिय बंगुर कुखुरा प्रबद्र्धन कार्यालय, हरिहरभवन, ललितपुरमा सम्पर्क गर्न सकिन्छ ।